Luty najzimniejszym miesiącem w Tatrach

czwartek, 20 luty 2014 15:06

Klimat tatrzańskich szczytów posiada pewne swoje charakterystyczne cechy i przez to znacząco różni się od klimatu przeważającej części Polski. Stąd też pogoda panująca w Tatrach nieraz potrafi zaskoczyć wielu turystów…

Jedną z tatrzańskich „niespodzianek” jest to, że luty zasługuje na miano najzimniejszego i najbardziej ekstremalnego zimowego miesiąca (przy czym oczywiście chodzi tutaj o średnią temperaturę z wielu lat, a nie o konkretny rok). Tymczasem na przeważającej części Polski i Słowacji to styczeń jest tym najzimniejszym miesiącem w ciągu roku, co nie powinno dziwić. Wszak w styczniu słońce znajduje się niżej nad horyzontem niż podczas lutego i przez to promienie słoneczne w styczniu odgrywają mniejszą rolę w ogrzewaniu temperatury powietrza.

Zatem dlaczego na tatrzańskich szczytach luty przeważnie bywa zimniejszy od stycznia? Można wyróżnić kilka czynników, spośród których największe znaczenie mają:

- Inwersje temperatury – często w styczniu mogą występować na trochę większą skalę niż w lutym. Głównym powodem jest czas trwania nocy. Im dłuższa noc, tym lepsze warunki do powstawania silnych inwersji, a tymczasem styczeń posiada dłuższe noce niż luty;

- Albedo – słońce ogrzewa temperaturę powietrza pośrednio poprzez nagrzewanie gruntu. Zaś pokrywa śnieżna lepiej odbija promienie słoneczne (sprzyja temu jasna, biała barwa śniegu) niż zwykłe podłoże. Luty na tatrzańskich szczytach przeważnie zapewnia sporą pokrywę śnieżną (często większe ilości śniegu i lodu niż w styczniu), co ogranicza wpływ działania promieni słonecznych.


Luty jako najzimniejszy miesiąc w ciągu roku to nie jedyna charakterystyczna cecha tatrzańskiego klimatu. Tych „niespodzianek” jest znacznie więcej. Warto przyjrzeć się poniższym tabelkom:

 

Średnia temperatura powietrza [°C] w latach 2000 - 2013

 

Kraków

Kasprowy Wierch

Łomnica

Styczeń

-2,12

-8,16

-10,84

Luty

-1,01

-8,54

-11,31

Marzec

3,07

-6,32

-9,04

Kwiecień

9,46

-1,22

-4,41

Maj

14,39

3,62

0,33

Czerwiec

17,40

6,58

3,19

Lipiec

19,36

8,74

5,33

Sierpień

18,74

8,78

5,51

Wrzesień

13,48

4,35

1,50

Październik

8,84

1,5

-1,21

Listopad

4,21

-2,3

-4,99

Grudzień

-0,86

-6,2

-8,96

Rok

8,75

0,07

-2,91

Tabela nr 1, autor Kamil Filipowski

 

Odchylenia średniej temperatury powietrza [°C] na tatrzańskich szczytach od średniej temperatury w Krakowie [w latach 2000 - 2013]

 

Kasprowy Wierch

Łomnica

Różnica

Styczeń

-6,04

-8,72

-2,68

Luty

-7,53

-10,30

-2,77

Marzec

-9,39

-12,11

-2,72

Kwiecień

-10,68

-13,87

-3,19

Maj

-10,77

-14,06

-3,29

Czerwiec

-10,82

-14,21

-3,39

Lipiec

-10,62

-14,03

-3,41

Sierpień

-9,96

-13,23

-3,27

Wrzesień

-9,13

-11,98

-2,85

Październik

-7,34

-10,05

-2,71

Listopad

-6,51

-9,20

-2,69

Grudzień

-5,34

-8,10

-2,76

Rok

-8,68

-11,66

-2,98

Tabela nr 2, autor Kamil Filipowski

Powyższe tabelki zawierają dane dla Krakowa (stacja Kraków – Balice, położona na wysokości 237 m n.p.m.), Kasprowego Wierchu (1987 m n.p.m.) i Łomnicy (2634 m n.p.m.). Jak widać, długość nocy odgrywa tutaj bardzo istotną rolę. Grudzień jest miesiącem z najdłuższymi nocami w ciągu roku, w efekcie bardzo sprzyja występowaniu inwersji. Stąd też nie ma w tym przypadku, że na przestrzeni ostatnich 14 lat, grudzień zapewnił najmniejsze odchylenie między średnimi temperaturami w Krakowie i na tatrzańskich szczytach. Z kolei największe odchylenie wyszło dla czerwca – to miesiąc z najkrótszymi nocami w ciągu roku. Warto również zwrócić uwagę, że spore odchylenia wyszły dla całego okresu kwiecień – sierpień (co ciekawe, w tym czasie bywa również większa różnica średnich temperatur między Kasprowym Wierchem a Łomnicą).

Ciekawostki dotyczące odchyleńmiesięcznych temperaturpowietrza od średniej z lat wcześniejszych:

Nieraz mamy do czynienia z taką ciekawą sytuacją, że dany miesiąc poza górami potrafi okazać się „ciepły” na tle lat poprzednich, podczas gdy na tatrzańskich szczytach może być zimniej niż zazwyczaj o danej porze roku. Taka sytuacja prawdopodobna jest zwłaszcza wtedy, kiedy północny wiatr typu bora występuje częściej niż zwykle (ten wiatr sprowadza nad Tatry zimne masy powietrza, a także wzmacnia zasadę „im wyżej, tym zimniej”). Dobrym przykładem wydaje się styczeń 2012. Wtenczas w Tatrach często pojawiał się wspomniany wiatr. W efekcie na Kasprowym Wierchu styczeń 2012 był mroźny i bardzo śnieżny (średnia T -9,73°C; o 1,57°C poniżej średniej z lat 2000 – 2013), mimo że w Krakowie ten sam styczeń 2012 zapisał się w statystykach meteorologicznych jako lekko łagodny (średnia T-1,42°C; o 0,7°Cpowyżej średniej z lat 2000 - 2013).

Ponadto czasem pojawia się również odwrotna sytuacja. Sprzyjają temu bardzo częste zjawiska inwersji temperatury. Świetnym przykładem takiej sytuacji jest listopad 2011. Wtenczas silne inwersje dominowały przez prawie cały miesiąc. Co prawda wspomniane zjawiska są dla listopada bardzo typowe, jednak zazwyczaj nie występują na aż tak wielką skalę. Stąd też listopad 2011 był w Krakowie zimny (średnia T 2,02°C; o 2,19°C poniżej średniej z lat 2000 – 2013), zaś na Kasprowym Wierchu okazał się najcieplejszym listopadem w latach 2000 – 2013 (średnia T 0,16°C; o 2,46°C powyżej średniej dla tego okresu). Jeszcze lepszym przykładem jest styczeń 2006, który w Polsce poza górami był tak mroźny, że nawet  Kraków miał niższą średnią temperaturę (-8,33°C) niż Kasprowy Wierch (-6,75°C) - to jedyny taki miesiąc w latach 2000 – 2013, kiedy Kasprowy Wierch w skali całego miesiąca okazał się cieplejszy od Krakowa.

Zatem nie warto oceniać sytuacji pogodowej w górach na podstawie tego, co dzieje się „za oknem”, gdyż górski klimat rządzi się swoimi prawami i nieraz potrafi zaskoczyć wielu turystów.

 

Kamil Filipowski

Fot. Katarzyna Kaczmarczyk

Oceń ten artykuł
0.00
0

1 komentarz

  • MartaM piątek, 21 luty 2014 18:50 napisane przez MartaM

    Właśnie wróciłam z ferii. Tak zimno nie było, ale śnieg był. I jedno szczęście, w tym roku byliśmy w Niskich Tatrach w Słowacji, jasna.sk - lepiej nie mogliśmy trafić. A Wy wolicie Tatry Wysokie czy Niskie ? Polskie czy Słowackie?

Zaloguj się, by skomentować