Jan Kasprowicz

środa, 10 grudzień 2014 16:15

Wielki człowiek, który co prawda nie urodził się pod Tatrami, ale ich magia jak magnes przyciągnęła go do siebie. Kochał je, pisał o nich, żył nimi. Tu, w Zakopanem, spędził ostatnie lata swojego życia.

Jan Kasprowicz urodził się 12 grudnia 1860 w Samborzu (koło Inowrocławia). Nie pochodził z bogatej rodziny, jego ojcem był ubogi chłop. Jan był jednym z czternaściorga rodzeństwa. Dziś, wymieniając nazwisko Kasprowicza, mamy na myśli wybitnego poetę, krytyka, tłumacza i publicystę, profesora i rektora Uniwersytetu Lwowskiego. Przedstawiciela Młodej Polski wiąże się z naturalizmem, symbolizmem i ekspresjonizmem. Stawia się go na równi z Adamem Mickiewiczem, a nawet nobilituje do roli Wieszcza. Jan Kasprowicz zarówno w życiu jak i twórczości pokochał temat gór, który pojawia się często w jego utworach.

Młodość Kasprowicza

Jako kilkuletni chłopczyk Jan Kasprowicz został odratowany z ciężkiej, uważanej za śmiertelną choroby. Jako dziecko był bardzo wrażliwy na walory otaczającego go świata. Pogłoski mówią, że kiedy pierwszy raz usłyszał dźwięk dzwona, wzruszył się i temat ten stał się inspiracją dla części jego twórczości. Od 1870 uczył się w pruskich gimnazjach w Inowrocławiu, Poznaniu, Opolu, Raciborzu, a w 1884 uzyskał maturę w Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Następnie Kasprowicz studiował filozofię i literaturoznawstwo na niemieckich uniwersytetach w Lipsku i we Wrocławiu. W 1886 ożenił się ze starszą od siebie Teodozją Szymańską, jednak związek rozpadł się już po kilku miesiącach. W późniejszych latach żenił się jeszcze dwukrotnie. Czynnie działał w kółkach socjalistycznych, za co kilkakrotnie go aresztowano. Kiedy miał 28 lat przeniósł się do Lwowa, gdzie pozostał przez kolejne 35 lat życia.

Kasprowicz i Tatry

W końcu los sprawił, że Kasprowicz w 1891 roku trafił na Podhale. Odtąd co roku przyjeżdżał do Zakopanego lub Poronina na wakacyjny odpoczynek, zaczął brać czynny udział w życiu gospodarczym, społecznym i kulturalnym Zakopanego. W 1903 roku Kasprowicz zamieszkał w Poroninie; w 1923 w góralskim domu na Harendzie. Jego twórczość już wcześniej często opiewała tatrzańskie uroki. 26 lipca 1898 r. wziął udział w wyprawie, która dotarła do Doliny Ciemnosmreczyńskiej. Napisał o niej:

„W ciemnosmreczyńskich skał zwaliska,
Gdzie pawiookie drzemią stawy,
Krzak dzikiej róży pąs swój krwawy
Na plamy szarych złomów ciska”.

W 1898 r. dla "Kuriera Lwowskiego" pisał Kasprowicz wspaniałą gwarą góralską cykl felietonów "Z Tatr". Do najbardziej znanych utworów autora należą: „Wiatr halny”, „Cisza wieczorna”, „Taniec zbójecki”, cykl wierszy „Z legend o Janosiku” i legenda „O śpiących rycerzach w Tatrach”. Wiele z nich powstało pod natchnieniem samotnych wędrówek tatrzańskich. W 1924 roku u Jana Kasprowicza wykryto mocno zaawansowaną cukrzycę. Zmarł 1 sierpnia 1926 roku. Szczątki artysty spoczywają w mauzoleum na Harendzie.

Małgorzata Tomik

Fot. PAP/CAF

Oceń ten artykuł
5.00
1
Zaloguj się, by skomentować